22. استعارۀ معشوق برای کتاب

ادبیات  همواره آئینۀ تمام نمای اوضاع اجتماع بوده است. به همین ترتیب، استعارات غالب در ادبیات یک جامعه هم جهان­بینی آن افراد را نشان می­دهد. البته استعاره­های غالب  هم بازتاب ارزش­های فرهنگی جامعه هستند و هم خود بر اين ارزش­ها تاًثير مي­گذارند.

در فرهنگ ما، استعاره­های بسیاری برای کتاب بکار رفته است. یکی از رایج­ترین و شناخته شده ترین آنها، استعارۀ معشوق (با تعابیر مختلف: یار، محبوب، مونس و...) است. گستردگی این استعاره، احتیاجی به اثبات ندارد. کافی است به یکی از اطرافیانتان بگویید «شعر کتاب» تا برایتان از حفظ بخواند: «من یار مهربانم...»

بهر تو این خجسته کتاب آورد نشاط

چون یار مهربان که به دلداده می رسد

رهی معیری

چند روز پیش داشتم فکر می­کردم که:  این استعاره، چه متغیرهایی را از مفهوم معشوق با خود حمل نموده و به کتاب منتقل می­کند؟  اولین چیزی که به ذهنم رسید، تمایل (و چه بسا تعصب) روی انحصاری بودن معشوق است. آیا این امر می­تواند یکی از دلایل عدم استقبال جامعۀ ما از امانت کتاب (یا هرگونه اشاعۀ دیگری) باشد؟

وقتی برای یافتن پاسخ این این پرسش، شروع به جستجو کردم، هیچ گمان نمی­کردم شاعری چون «ادیب الممالک فراهانی» به این صراحت سروده باشد:

کتاب عاریه دادن به مردمان، ندهد

تو را نتیجه  بجز آه و حسرت و افسوس

بود کتاب عروس، ای پسر! به حجله ی علم

کسی به عاریه هرگز نداده است عروس

عروس خویش چو دادی به عاریت، تا حشر

به بام عار و ندامت همی نوازی کوس

/ 5 نظر / 33 بازدید
Maryam

خيلی جالب بود آقای عابدی. یادم هست در کتابخانه وابسته به امامزاده صالح (ع) این تفکر بود که از آنجا که اين کتابها وقف امامزاده اند نبايد به امانت داده شوند و گنجينه ای از کتابهای خيلی نفيس را اينطوری از مردم دريغ کرده بودند و بهيچوجه هم نميشد قانعشان کرد. کاش اين طرز فکرها اصلاح ميشدند.

كتابگذار اعظم

حضرت عابدی در تفحصی که نمودم متوجه شدم که شيخ الخسيسين نيز شعری دارد که ابيات آغازين آن اينگونه است : آمد که کتاب را امانت ببرد گفتم که بزن به گوش و اين را تو نخواه ناموس خودت را به امانت بدهی ؟ ای گشته بر این کتاب من خاطرخواه این جمله کتابهای من عمر منند از من طلب مردن بیهوده مخواه

مهران

آیا درباره ؛عشق منفی به کتاب؛ اثر خاصی هم چاب شده؟

:: يوسف

سلام مهران، من اثر مستقلی به خاطر ندارم، اما مقاله «جنون کتاب» را در دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ببین.