Metaphorical Thinking : تفکر استعاری

در ديگر دنياها بگرديد، بنگريد، بشنويد و بپرسيد. سپس به دنياي خود باز گرديد و از مفهوم هاي تازه، راهي نو براي انجام كارهايتان بسازيد. چارلز هندی

۵۵. كاربردهاي استعاره
ساعت ۱:٥٧ ‎ق.ظ روز ٢٧ خرداد ۱۳۸٦ 

  

يكي از دوستان خواسته اند کاربردهایی از استعاره را که مي دانم، فهرست وار بگویم. يك فهرست اوليه (شامل 30 كاربرد) را در اين يادداشت ارائه مي كنم. دوست دارم اين فهرست را در آينده تصحيح و تكميل كنم. راهنمايي هاي دوستان مزيد امتنان خواهد بود.

  

آرايه ادبي: براي حسن تعبير. يعني: استفاده از لفظي زيباتر، واجد ايجاز و مبالغه و پرهيز از تكرار و... به منظور آرايش بيان؛

آسيب شناسي نگرش تك بعدي: از طريق تكرر استعاره ها، نگرش منشوري؛

استدلال: به كار بردن حكم يكسان براي دو موضوع مشابه (به عنوان يك راه ميان بر)؛

اطمينان بخشي: از طريق مانوس جلوه دادن مفاهيم جديد (مثلا از طريق نام گذاري استعاري)؛

امكان بيان مفاهيم پيچيده:  مثل تجارب عرفاني، مفاهيم متافيزيكي و... ؛ 

به آساني فهماندن: از طريق گره زدن اطلاعات جديد به اطلاعات قبلي فرد، و همينطور: كمك به شناخت تفاوت ها از طريق شناخت شباهت ها؛

تاثير كلام: بيشتر كردن برد پيام گوينده، بخشيدن قدرت و وضوح بيشتر به انديشه و... (مثلا در تلقين از آن استفاده به سزايي مي شود)؛

تجزیه و تحلیل محیط: شناخت شرايط محيطي از طريق بررسي موقعيت هاي مشابه در مكان يا زمان ديگر؛

تحقيقات بين رشته اي: برقراري پيوند ميان حوزه هاي علمي به ظاهر مجزا و اقتباس مكانيسم ها از فضاي باليده به فضاي فقير؛

تخيل: به مثابه ماده اوليه اثر هنري؛

ترويج دانش: تبيين نظريه هاي مطروحه و... براي مخاطب غير تخصصي؛

تعبير رويا: طبق نظريات يونگ و... ‌؛

تقيه: به عنوان يك سپر براي تقيه؛

تلطيف بيان: براي تلطيف ابتذال، عدم اشاره مستقيم به خشونت و... ؛

تمركز روي ابعاد محدود يك پديده: انتزاع بخشي از يك پديده پيچيده (با توجه به محدوديت هاي شناختي انسان)؛

توليد نظريه: شكل دهي نظريه بر پايه شباهت ميان دو پديده بيگانه؛

جلب توجه: تبليغات و جنگ رواني و... ؛

جهت دهي نگرش و افكار: ابزار جهت دهي و چه بسا تحريف ايدئولوژيك؛

حل مسئله: حل مقايسه اي مسئله (از راه تمثيل)؛

حيات بخشي به مفاهيم انتزاعي: براي عينيت بيشتر؛

خلاقيت: فراهم كردن شرايط نوآوري و خلاقيت (با رهايي از قالب هاي ذهني و...) از طريق تهييج ذهني و...؛

درمان: استعاره درماني (روايت درماني و...)؛

روانشناسي ملل: بررسي و نمايش اختلاف عقايد ملت ها، طبق انتخاب استعاره هايشان؛

سازماندهي: طبقه بندي تجارب مختلف و نشان دادن نسبت آنها با هم در نگاهي واحد و فرا پارادايمي؛

شناخت: استفاده از استعاره به عنوان يك راهبرد شناختي؛

شورش بر عليه واقعيت: براي تغيير وضع موجود و مبارزه هنرمندانه براي نگرش و درك به شيوه اي ديگر؛

مدل سازي: شبيه سازي، ارائه مدل، نقشه و ابزاري براي ساده سازي مفهومي پيچيده و كاهش ابهام در آن به نحوي كه قابل مطالعه باشد؛

مديريت تفكر: به عنوان يك سبك تفكر براي توليد آگاهانه دانش (جداي از كاربرد استعاره در تفكر ناخودآگاه) خصوصا در جايي كه محدودیت روش تحقیق وجود دارد يا نياز به دركي سريع داريم؛

مطالعات جامعه شناختي: نشان دادن ماهيت جامعه از طريق بررسي استعاره هاي ريشه اي كه پديد آورده؛

واسطه قرار دادن يك زبان خاص: براي دور كردن عوام، از طريق رمز گويي و رمز گشايي؛

و...

   


کلمات کلیدی:
 
۵۴. استعاره و اقتصاد زبانی
ساعت ۱۱:٤٦ ‎ب.ظ روز ۱۸ خرداد ۱۳۸٦ 

  

استعاره با بهره گيري از چه اصولي امكان كپسول كردن مجموعه اي از مفاهيم را (براي عمليات بعدي) فراهم مي آورد؟

در اين يادداشت تعابير مختلف درباره يكي از اين اصول مطرح مي شود: 

در كاربرد زبان، اصلي ننوشته ولي تفهيم شده و پذيرفته وجود دارد كه مي گويد: لازم نيست گوينده آنچه را كه مخاطب از پيش مي داند، براي او تكرار كند. اين همان اصلي است كه از آن به نام «اصل كم كوشي»، «اصل كمترين تلاش» يا «اقتصاد زباني» ياد مي كنند. (باطني، 1385: 6) 

بر اساس نظريه «اقتصاد شناختي/ صرفه جويي شناختي» انسان اطلاعات را تا حد امكان بصورت فشرده و بي زحمت ذخيره مي كند. مثلاً كليه صفات يك شخص بصورت جداگانه و يك به يك در حافظه ذخيره نمي شود، بلكه يكجا اندوخته مي شود. (خرازي و دولتي، 1375: 196) 

زبانشناس امريكايي، زيف در كتاب «رفتارهاي انساني و اصول كمترين كوشش» معتقد است: انسان از سويي مايل است با حداقل تلاش مفهوم خود را به ديگري منتقل كند، و از سوي ديگر مايل است با حداقل تلاش فكري بيشترين اطلاعات را دريافت كند. (هويدا، 1378: 328) 

مرحوم علامه طباطبايي در مقاله ششم از كتاب اصول فلسفه و روش رئاليسم وقتي اعتباريات را شمارش مي كند، يكي از اعتباريات «اخف و اسهل» است. يعني انسان ها كاري را بر مي گيرند كه آن را آسان تر و سبك تر مي يابند. اين سخن بسيار حكيمانه اي است و  در همه شئون انساني صادق است. (سروش، 1379: 290) 

  

باطني، محمد رضا (1385). "اهميت استنباط در درك زبان". روزنامه اطلاعات. 24 بهمن 1385. ص 6.

خرازي، علينقي (كمال)؛ دولتي، رمضان (1375). راهنماي روانشناسي شناختي و علم شناخت. تهران: ني.

سروش، عبدالکریم (1379). آئین شهریاری و دینداری. مجموعۀ سیاست- نامه، شماره 2؛ مجموعۀ جامعه و سیاست، شماره 6. تهران: صراط.

هويدا، عليرضا (1378). آمار و روش هاي كمي در كتابداري و اطلاع رساني. سلسله انتشارات سمت، شماره 335؛ مجموعۀ كتابداري، شماره 9. تهران: سمت.

   


کلمات کلیدی:
 
۵۳. معرفی مقاله
ساعت ۸:٢۳ ‎ب.ظ روز ۱۱ خرداد ۱۳۸٦ 

  

استراتژي استدلال استعاره اي در نظريه پردازي:

شكل گيري تئوري جابجايي مديران دولتي

دكتر حسن دانايي فرد (استاديار دانشگاه تربيت مدرس)

دكتر سيد مهدي الواني (استاد دانشگاه علامه طباطبايي)

سومين كنفرانس بين المللي مديريت-  1384

  

در مقدمه اين مقاله، ارتباط ميان تئوري و استعاره بررسي مي گردد. در بخش بعد با عنوان «جايگاه شناختي استعاره در نظريه پردازي» سه ديدگاه اصلي درباره استعاره مطرح و تبيين مي شود:

1.       استعاره به عنوان شيوه تفكر؛

2.       استعاره به عنوان ابزار ادبي قابل اجتناب؛

3.       استعاره به عنوان ابزار تحريف ايدئولوژيك.

اين ديدگاه ها در بخش «كدام نگاه مرجح است؟» با يكديگر مقايسه مي شوند. پس از اشاره اي به استعاره ها در تئوري سازمان، سرانجام نوبت به آن مي رسد كه بر اساس مباني نظريه پردازي از منظر استدلال استعاري، با ذكر ناهنجار موجود در تئوري چرخش نخبگان، استعاره «كبوتران حرم» براي تبيين رفتار مديران دولتي در كشورهاي جهان سوم ارائه شده و جوانب مختلف آن بطور مبسوط مورد بحث قرار گيرد.

دريافت مقاله

   


کلمات کلیدی:
 
52. استعاره ريشه اي ارگانيسم براي كتابخانه
ساعت ۱:٠٤ ‎ب.ظ روز ۳ خرداد ۱۳۸٦ 

  

كنت بولدينگ نوعي طبقه بندي از سلسله مراتب سيستم ها عرضه كرده كه بطور گسترده اي استفاده مي شود. سطوح نه گانه طبقه بندي وي بطور خلاصه عبارتند از:

رديف

سطح

ويژگي ها

نمونه

الف

1

سازه ها/ چارچوب ها

ايستايي/ عناوين و اصطلاح شناسي

پل/ نقشه

2

ساعت واره ها

حركات از پيش تعيين شده

منظومه شمسي

3

مكانيسم هاي كنترل

كنترل در مدار بسته، بازخورد

ترموستات

ب

4

سيستم هاي تك ياخته اي

خود نگهدارنده

سلول زنده

5

ارگانيسم هاي سطوح پايين

رشد، توليد نسل و تقسيم كار

گياه

6

حيوانات

داراي مغز و توان آموختن

پرنده

ج

7

انسان ها

دانش و استفاده از علائم

شما

8

نظام هاي اجتماعي- فرهنگي

ارتباطات و ارزش ها

خانواده

9

ماوراء الطبيعه

ناشناخته غير قابل گريز و نامحدود

متافيزيك

  

سه سطح نخست (الف) در اين جدول، سيستم هاي فيزيكي يا مكانيكي (يعني سخت) هستند و در محدوده ي علوم فيزيكي از قبيل فيزيك و نجوم قرار دارند؛ سطوح چهارم، پنجم و ششم (ب) به سيستم هاي زنده (بيولوژيك) مربوط مي شوند و در محدوده دانش زيست شناسان، گياه شناسان و جانورشناسان قرار مي گيرد؛ و سه سطح آخر (ج) در محدوده بررسي هاي جامعه شناسان و انديشمندان رشته هاي هنر، مذهب و امور انساني جاي دارند. (هيچينز، 1376: 18- 19)

شیالی رامام ریتا رانگاناتان (پدر كتابداري هند) در پنجمين قانون علم كتابداري، كتابخانه را «ارگانيسمي بالنده/ روبه رشد» مي داند. قوانين رانگاناتان از چنان پذيرش و اعتباري برخوردارند كه در نظر كتابداران، مترادف با اهداف بنيادين كتابداري مي باشند.

بي سبب نيست كه «كتابخانه به مثابه ارگانيسم» امروزه به يك استعاره ريشه اي و راهنما تبديل شده است. به اين معني كه: سپهري از نگرش، تفكر و عمل را در رابطه با كتابخانه (بصورت غالب و تثبيت شده) شكل داده است.

در طبقه بندي بولدينگ، هر سيستمي كه در سطح بالاتر قرار دارد، واجد ويژگي هاي منحصر به فردي است كه در سيستم هاي پايين دست يافت نمي شود. از همين رو مي توان به وضوح تشخيص داد كه استعاره ارگانيسم (سطح 5، طبقه ب) براي كتابخانه (سطح 8، طبقه ج) سبب تقليل مفهوم كتابخانه شده و ويژگي هاي مهم و يگانه اي از آن را ناديده مي گيرد. به عنوان مثال: اكثر دانش آموختگان كتابداري، تصوري فيزيكي از كتابخانه دارند. علت را شايد بايد در همين استعاره ريشه اي جستجو كرد.

  

هيچينز، درك كي (1376). كاربرد انديشه سيستمي. ترجمه رشيد اصلاني. تهران، مركز آموزش مديريت دولتي.

  


کلمات کلیدی: