Metaphorical Thinking : تفکر استعاری

در ديگر دنياها بگرديد، بنگريد، بشنويد و بپرسيد. سپس به دنياي خود باز گرديد و از مفهوم هاي تازه، راهي نو براي انجام كارهايتان بسازيد. چارلز هندی

22. استعارۀ معشوق برای کتاب
ساعت ۱٠:٠٦ ‎ب.ظ روز ٢٦ مهر ۱۳۸٥ 

ادبیات  همواره آئینۀ تمام نمای اوضاع اجتماع بوده است. به همین ترتیب، استعارات غالب در ادبیات یک جامعه هم جهان­بینی آن افراد را نشان می­دهد. البته استعاره­های غالب  هم بازتاب ارزش­های فرهنگی جامعه هستند و هم خود بر اين ارزش­ها تاًثير مي­گذارند.

در فرهنگ ما، استعاره­های بسیاری برای کتاب بکار رفته است. یکی از رایج­ترین و شناخته شده ترین آنها، استعارۀ معشوق (با تعابیر مختلف: یار، محبوب، مونس و...) است. گستردگی این استعاره، احتیاجی به اثبات ندارد. کافی است به یکی از اطرافیانتان بگویید «شعر کتاب» تا برایتان از حفظ بخواند: «من یار مهربانم...»

بهر تو این خجسته کتاب آورد نشاط

چون یار مهربان که به دلداده می رسد

رهی معیری

چند روز پیش داشتم فکر می­کردم که:  این استعاره، چه متغیرهایی را از مفهوم معشوق با خود حمل نموده و به کتاب منتقل می­کند؟  اولین چیزی که به ذهنم رسید، تمایل (و چه بسا تعصب) روی انحصاری بودن معشوق است. آیا این امر می­تواند یکی از دلایل عدم استقبال جامعۀ ما از امانت کتاب (یا هرگونه اشاعۀ دیگری) باشد؟

وقتی برای یافتن پاسخ این این پرسش، شروع به جستجو کردم، هیچ گمان نمی­کردم شاعری چون «ادیب الممالک فراهانی» به این صراحت سروده باشد:

کتاب عاریه دادن به مردمان، ندهد

تو را نتیجه  بجز آه و حسرت و افسوس

بود کتاب عروس، ای پسر! به حجله ی علم

کسی به عاریه هرگز نداده است عروس

عروس خویش چو دادی به عاریت، تا حشر

به بام عار و ندامت همی نوازی کوس


کلمات کلیدی:
 
21. A quotation
ساعت ٧:۳٠ ‎ب.ظ روز ۱٧ مهر ۱۳۸٥ 

  

Science is all metaphor.

Timothy Leary (1920 - 1996), U.S. psychologist and guru.

  


کلمات کلیدی:
 
۲۰. تاريخ استعاره: سکاکی
ساعت ٤:٠٧ ‎ق.ظ روز ۱٠ مهر ۱۳۸٥ 

 

در جلد دوم کتاب «اصول فلسفه و روش رئاليسم» شهید مطهری  چنین آمده است:

جمهور علمای ادب  قبل از سكاكى استعاره را از شئون الفاظ مي­دانستند و معتقد بودند كه استعاره جز نقل مكان دادن الفاظ و بكار بردن لفظى به جاى لفظ ديگر به واسطه‌ی علاقه‌ی مشابهت  بين معانى آن دو لفظ چيزى نيست. مثلا انسان هنگامى كه مي­خواهد بفهماند فلان شخصى كه مى آيد شجاعت شير دارد، به جاى آنكه نام خودش را ببرد مى­گويد: "شير آمد." يعنى كلمه شير را كه نام آن حيوان مخصوص است  و ضرب­المثل شجاعت است، بجاى نام خود آن شخص مي­گذارد و با آن لفظ "عاريتى" از آن شخص تعبير مي­كند. پس ماهيت استعاره عبارت است از بكار بردن لفظى به جاى لفظ ديگرى كه بين معناى آن دو لفظ، مشابهت وجود دارد؛ به منظور اثبات يكى از اوصاف يكى از اين دو براى ديگرى.

ولى سكاكى (متوفى قرن هفتم هجرى) معتقد شد كه استعاره از شئون الفاظ نيست  بلكه از شئون معانى است. يعنى از اعمال مخصوص ذهن است و در مورد عمل استعاره هيچگاه لفظ از جاى خود تكان نمى خورد و در غير معناى اصلى خود استعمال نمى­شود.

استعاره حقيقتا يك عمل نفسانى و ذهنى است. يعنى انسان در ذهن خود فرض و اعتبار مي­كند كه مشبه يكى از مصاديق مشبه­به است و خارج از آنها نيست و حد و ماهيت  مشبه‌به را در تخيل خود منطبق به مشبه مي­كند. همواره بنای محاوره‌ی بشر در مقام تعبير و القای مطلب به مخاطب بر اين است كه متكلم در ضمن كلام خود مدعى است كه مشبه اساسا از مصاديق مشبه­به است. قرائن لفظى و محاوراتى عمومى بشر مؤيد اين مطلب است.

مثلا در مثال گذشته هنگامى كه انسان در حالى كه شخص معينى را مورد اشاره قرار مي­دهد و به مخاطب خود مي­گويد: "شير مى آيد." يك  جمله بجاى دو جمله بكار برده است. يكى اينكه فلان شخص مى‌آيد و ديگر آنكه فلان شخص مصداق ماهيت شير است و حد شير بر او منطبق است. مفاد جمله‌ی ضمنى دوم كه فرض و اعتبار شير بودن يك  نفر انسان است (بحسب  فرض و اعتبار متكلم) ماهيت  استعاره را تشكيل مي­دهد.

بعد از سكاكى  عده­اى از علمای ادب  اين نظريه را پذيرفته­اند و البته اين نظريه تنها جنبه ادبى دارد و ماهيت استعاره را كه عمل مخصوصى است و سروكار با محاورات و مكالمات  دارد توجيه مي‌كند، ولى هنگامي كه عمل ذهن و طرز انديشه­سازى نفس را در مورد مطلق اعتباريات مورد مطالعه‌ی دقيق قرار مي­دهيم، نظريه‌ی سكاكى را درست مى­بينيم. اين است  معناى جمله‌ی متن كه مي­گويد: "در پندار خود حد چيزى را به چيز ديگر مي­دهيم".

 


کلمات کلیدی:
 
۱۹. استعاره و افکار عمومي
ساعت ۱:٠٠ ‎ب.ظ روز ٢ مهر ۱۳۸٥ 

 

جايگاه استعاره­ها در شکل­دهي به افکار عمومي چنان کليدي است که به گفته­ی­ جورج لکاف (زبان­شناس امريکايي) محافظه­کاران در امريکا سالانه مبالغ هنگفتي را صرف شکل دادن به استعار­ه­هاي مورد نظر خود در افکار عمومي مي­نمايند.

هم­اکنون اين امر در ميان متخصصان شکل­دهي به افکار عمومي و عمليات رواني، تبديل به يک باور بديهي شده است که پيروزي در زمينه­هاي اقناع افکار عمومي و عمليات رواني و رقابت هاي سياسي بدون استفاده از «فن­آوري نوين استعاره» بعيد و شايد ناممکن است.  

************************

این مطلب از  http://seifi.blogspot.com  نقل شد. آقای صیفی در این وبلاگ اندیشه ها و کارهاي جديدشان (ترجمه يا تاليف) را یادداشت می کنند. استعاره از حوزه­هاي مورد علاقه ایشان است.

 


کلمات کلیدی: